İçərişəhərdə sahibkarın narazılığı: illərlə qurulan bizneslər niyə risk altına düşür?

Bakıda fəaliyyət göstərən sahibkar Abbas Nəcəfli İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin qərarları nəticəsində uzun illər ərzində yaratdığı biznes fəaliyyətinin ciddi təhlükə ilə üz-üzə qaldığını bildirir.

E-huquq.az-a müraciət edən sahibkarın sözlərinə görə, son 15 il ərzində İçərişəhərdə yerləşən "Qız Qalası Çay Evi", "Old Mangal" və "Sehirli Təndir" ictimai iaşə obyektlərini icarə müqavilələri əsasında idarə edib.

O bildirir ki, bu illər ərzində həmin obyektlərə böyük həcmdə şəxsi investisiya yatırılıb, əsaslı təmir işləri aparılıb, bahalı avadanlıqlar alınıb, müasir xidmət infrastrukturu yaradılıb və minlərlə yerli sakinlə yanaşı, ölkəmizə gələn xarici turistlər üçün də tanınmış məkanlara çevrilib. Lakin bir müddət əvvəl İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi tərəfindən həmin obyektlərin boşaldılması tələb olunub.

A.Nəcəfli deyir ki, ona obyektlərin dövlət layihəsi çərçivəsində istifadə olunacağı bildirilib: "Qoruğun rəhbərliyi mənə bildirdi ki, obyekt dövlət layihəsi üçün lazımdır. Mən də dövlət maraqlarını hər şeydən üstün tutaraq buna razılıq verdim. Sonradan isə gördüm ki, mənim illərlə yaratdığım obyekt - "Qız Qalası Çay Evi" başqa şəxslər tərəfindən istifadə olunur. Obyektin dizaynı, quruluşu və yaratdığım konsepsiya olduğu kimi saxlanılıb, sadəcə kosmetik dəyişikliklər edilib".

Onun sözlərinə görə, bu məsələ ilə bağlı ölkə rəhbərliyinə də müraciət edib: "Cənab Prezident İlham Əliyevə, Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevaya, Prezident Administrasiyasına məktub yazaraq bildirdim ki, məni aldadaraq obyekti əlimdən alıblar. Dövlət layihəsi adı ilə obyekt götürülüb, lakin sonradan şəxsi maraqlar üçün istifadə edilir".

Sahibkar iddia edir ki, "Old Mangal" və "Sehirli Təndir" restoranları üzrə də analoji vəziyyət yaranıb. Əvvəllər mövcud olan uzunmüddətli əməkdaşlıq münasibətləri sonradan 6 aylıq müqavilələrlə əvəz olunub və müddət başa çatdıqdan sonra müqavilələrə xitam verildiyi bildirilib: "Səbəb kimi guya icarə haqqını gecikdirdiyimi göstərirlər. Halbuki mənim icarə haqqı üzrə borcum yoxdur. Mənə 3 gün vaxt verdilər ki, obyektləri boşaldım. Mən qanunun aliliyinə istinad edərək bildirdim ki, yalnız məhkəmə qərarı olduğu halda obyekti tərk edə bilərəm. Bundan sonra heç bir məhkəmə qərarı olmadan obyektlərin elektrik enerjisi kəsildi. Halbuki həmin vaxt restoranlarda həm yerli müştərilər, həm də xarici turistlər var idi".

A.Nəcəfli onu da bildirir ki, obyektlər üzrə icarə müqavilələri əvvəlcə onun adına bağlansa da, sonradan Qoruq İdarəsinin də razılığı ilə tərəfdaşlarının adına rəsmiləşdirilib. Onun sözlərinə görə, "Qız Qalası Çay Evi" Məzahir Məmmədlinin, "Old Mangal" Rauf Abdullayevin, "Sehirli Təndir" isə Nazim Əzizovun adına sənədləşdirilib: "Sadaladığım şəxslər mənim dostlarım, tərəfdaşlarımdır. Məzahir Məmmədli I Qarabağ müharibəsi veteranıdır, ikinci qrup əlildir. Mən adıçəkilən ictimai iaşə obyektlərinin təsisçisiyəm, lakin biz bu məkanları birgə idarə edirik".

O qeyd edir ki, rəhbərlik etdiyi restoranlar İçərişəhərin turistlərin ən çox üz tutduğu ərazilərindən birində yerləşir və illər ərzində ölkə rəhbərliyi, eləcə də xarici dövlət rəsmiləri tərəfindən də ziyarət olunub: "Cənab Prezident, Birinci vitse-prezident dəfələrlə "Sehirli Təndir" restoranımızın qonağı olublar. Eyni zamanda, müxtəlif xarici dövlətlərin yüksəkvəzifəli rəsmiləri və nümayəndə heyətləri də restoranımızda qonaq olaraq xidmətimizdən məmnun qalıblar".

Sahibkarın sözlərinə görə, İçərişəhərdə fəaliyyət göstərən sahibkarların əksəriyyəti formal olaraq qısamüddətli, adətən 6 aylıq icarə müqavilələri imzalasalar da, onlara uzunmüddətli fəaliyyət göstərəcəkləri barədə etimad yaradılıb: "Məhz bu inam nəticəsində sahibkarlar milyonlarla manat olmasa da, böyük həcmdə vəsait xərcləyərək obyektləri bərpa edir, dizaynını qurur, avadanlıq alır, müştəri bazası formalaşdırır və həmin məkanların turizm potensialını artırırlar. Lakin bütün bu investisiyalara baxmayaraq, son vaxtlar müxtəlif bəhanələrlə, hətta "yuxarıdan tapşırıq var" ifadəsi ilə icarə müqavilələrinə xitam verirlər. Müqavilə müddəti başa çatdıqdan sonra icarə haqları artırılır. Məsələn, 6 min manatlıq icarə haqqı 10 min manata, 10 min manatlıq icarə haqqı isə 15 min manata qaldırılır. Artan icarə haqları sahibkarları xidmət və məhsulların qiymətlərini artırmağa məcbur edir. Sahibkarın fəaliyyəti yalnız icarə haqqının ödənilməsindən ibarət deyil. Hər bir ictimai iaşə obyektinin gündəlik fəaliyyəti böyük maliyyə yükü tələb edir. Kommunal xidmətlər, ərzaq məhsullarının alınması, əməkhaqqı fondu, vergilər, sosial ödənişlər, avadanlıqların saxlanılması və digər cari xərclər sahibkarın üzərinə düşür. Bu səbəbdən icarə haqlarının qəfil və əsaslandırılmadan artırılması nəticə etibarilə xidmətlərin qiymətinə də təsir göstərir və həm sahibkara, həm də istehlakçıya əlavə yük yaradır. Qiymətlərin yüksəlməsi restoran və digər obyektlərə gələn müştərilərin, xüsusilə turistlərin sayının azalmasına səbəb olur. Mövcud vəziyyət səbəbindən bir çox sahibkar zərərlə işləmək məcburiyyətində qalır. Ümumiyyətlə, hesab edirəm ki, müqavilələrin belə qısa müddətə bağlanması sahibkarlar üçün risk yaradır. İcarə müqavilələrinin cəmi 6 aylıq müddətə bağlanması sahibkarlar üçün ciddi risk yaradır. Sahibkar hər hansı obyektə daxil olarkən təmirə, avadanlığa, məhsula və digər zəruri xərclərə böyük məbləğdə vəsait yatırır. Lakin 6 ay sonra ona obyektin boşaldılması tələb olunur ki, bu da sahibkarın çəkdiyi xərcləri və etdiyi sərmayəni geri qaytarmasına imkan vermir. Heç bir sahibkar bu qədər böyük maliyyə yükünü yalnız 6 aylıq fəaliyyət üçün üzərinə götürmək istəməz. 6 aylıq müddət biznesin qurulması və qoyulan investisiyanın geri qazanılması üçün kifayət qədər uzun müddət deyil və sahibkarlar üçün qeyri-müəyyənlik yaradır".

A.Nəcəfli deyir ki, narazılıq doğuran digər məsələ isə bütün icarəçilərə eyni yanaşmanın tətbiq edilməməsidir: "Bəzi sahibkarlara münasibətdə fərqli yanaşma mövcuddur. Tanış çevrələrivə daha aşağı icarə haqları tətbiq olunur, digər sahibkarlara isə daha yüksək məbləğlər müəyyən edilir. Bu da biznes mühitində bərabər rəqabət prinsipləri ilə bağlı suallar yaradır. Ona görə də bu yanaşmaya son qoyulmalı və bütün icarəçilərə ədalətli münasibət göstərilməlidir".

Sahibkar məsələ ilə bağlı məhkəməyə müraciət edəcəyini bildirərək hesab edir ki, yaranmış vəziyyət hüquqi qiymət almalıdır: "Bu obyektlərə illərlə öz vəsaitim hesabına böyük sərmayə yatırmışam. Vergilərimi, sığorta və digər ödənişləri vaxtında etmişəm, işçilərə əməkhaqqı vermişəm. Hazırda böyük kredit öhdəliklərim də var. Buna baxmayaraq, fəaliyyətimə maneələr yaradılır. Mən artıq bununla bağlı məhkəməyə müraciət edəcəyəm. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında sahibkarlığın inkişafının dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olduğunu, investisiyaların qorunmasının, hüquqi sabitliyin təmin edilməsinin və sahibkarlara qanunsuz müdaxilələrin yolverilməzliyinin dövlət siyasətinin əsas prinsiplərindən olduğunu dəfələrlə bəyan edib. Bu istiqamətdə çoxsaylı islahatlar aparılıb, biznes mühitinin yaxşılaşdırılması və sahibkarlara dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi üçün mühüm qərarlar qəbul edilib. Hesab edirəm ki, mənimlə bağlı yaranmış vəziyyət də Prezidentin sahibkarların müdafiəsi ilə bağlı müəyyən etdiyi siyasətə və verdiyi tapşırıqlara uyğun şəkildə obyektiv araşdırılmalı, hüquqlarım bərpa olunmalıdır".(E-huquq.az)